Kwestionariusz Communication and Symbolic Behavior Scales – Developmental Profile Infant/Toddler Checklist stworzony przez Amy Wetherby oraz Barry'ego Prizanta w 2002 roku jest pierwszym etapem rutynowego przesiewowego badania dzieci w wieku od 6 do 24 miesiąca życia, który ułatwia podjęcie decyzji o konieczności dalszej ewaluacji rozwoju językowego dziecka. Został zaprojektowany do użytku przez lekarzy rodzinnych, pediatrów oraz innych lekarzy w czasie rutynowych wizyt, badań przesiewowych czy wizyt szczepiennych, jednak korzystać mogą z niego również przedstawiciele pozostałych zawodów mających kontakt z małymi dziećmi.



Kwestionariusz jest wypełniany przez opiekunów dziecka na podstawie codziennego zachowania badanego dziecka. Wypełnienie kwestionariusza zajmuje około 5-10 minut. Jeżeli opiekunowie nie są w stanie odpowiedzieć na przeczytane pytania, osoba przeprowadzająca badanie może przeprowadzić wywiad na podstawie pytań z kwestionariusza odpowiednio wyjaśniając treść pytań.

Kwestionariusz CSBS-DP składa się z 24 pytań składających się z 2-5 podpunktów podzielonych na siedem badanych obszarów (predyktorów):

1. Emocje i kontakt wzrokowy
2. Komunikacja
3. Gesty
4. Dźwięki
5. Słowa
6. Rozumienie
7. Użycie przedmiotów

Polska adaptacja kwestionariusza CSBS-DP ITC została dostosowana zarówno kulturowo, jak i językowo. Ze względu na różnice fonemiczne między językiem polskim a angielskim, zmodyfikowano niektóre pytania, dostosowując je do polskich warunków.

Badanie obejmowało dzieci w wieku 6–24 miesięcy oraz ich rodziców/opiekunów, którzy używali języka polskiego jako dominującego. Ze względu na pandemię COVID-19 badanie przeprowadzono głównie online, za pośrednictwem strony internetowej projektu. W pierwszym etapie (normalizacyjnym) wzięło udział 1461 dzieci. Po trzech miesiącach przeprowadzono test-retest na grupie 490 dzieci. Ponadto 112 par rodziców osobno wypełniło kwestionariusz w celu oceny zgodności między wynikami. W momencie ukończenia przez dziecko 30 miesiąca życia rodzice wypełniali dodatkowy kwestionariusz ASRS, a w przypadku podejrzenia ASD sugerowano dalszą diagnozę.

Do analizy statystycznej wykorzystano testy chi-kwadrat oraz konfirmacyjną analizę czynnikową (CFA) dla modeli jedno- i trzyczynnikowych. Oceniano dopasowanie modeli za pomocą wskaźników CFI, TLI i RMSEA. Wyniki wskazały na dobre dopasowanie obu modeli, jednak model jednoczynnikowy uzyskał lepsze wyniki.

Rzetelność narzędzia oceniono poprzez współczynniki alfa Cronbacha (0,92) i omega McDonalda (0,92). Test-retest wykazał wysoką stabilność pomiaru (r = 0,83), a analiza interrater potwierdziła wysoką zgodność wyników (ICC3,B w zakresie 0,916–0,968).

Stwierdzono niewielkie różnice międzypłciowe w zakresie osiąganych wyników – dziewczynki w wieku 9–18 miesięcy uzyskiwały wyższe wyniki w niektórych aspektach. W porównaniu z amerykańską grupą walidacyjną, polskie dzieci osiągały niższe wyniki w podskali Umiejętności społeczne i Mowa, ale wyższe w Umiejętnościach symbolicznych.

Analiza trafności konwergentnej wykazała umiarkowane korelacje między CSBS-DP ITC a ASRS, wzrastające z wiekiem dziecka. Krzywa ROC pozwoliła określić punkty odcięcia dla poszczególnych grup wiekowych w grupach dzieci od 9 do 24 miesiąca życia, co umożliwiło ocenę czułości i swoistości kwestionariusza. Pole pod krzywą dla analizowanych grup wynosiło od 0,782 do 0,856, co świadczy o dobrej jakości narzędzia. Wartości psychometryczne dla poszczególnych podgrup wiekowych przedstawiono poniżej.

Grupa wiekowa	Przyjęty punkt odcięcia dla wyniku ogólnego	Czułość	Swoistość	Dokładność	PPV	NPV	LR(+)	LR(-)
9-12 miesięcy	21 pkt	0.750	0.862	0.855	0.261	0.981	5.426	0.290
13-18 miesięcy	36 pkt	0.750	0.854	0.847	0.267	0.980	5.136	0.293
19-24 miesięcy	39 pkt	0.667	0.939	0.923	0.400	0.979	10.889	0.355

Uwaga. LR(+) - iloraz wiarygodności wyniku dodatniego (likelihood ratio positive), LR(-) - iloraz wiarygodności wyniku ujemnego (likelihood ratio negative), NPV – negatywna wartość predykcyjna (negative predictive value), PPV – pozytywna wartość predykcyjna (positive predictive value).

Pełne informacje dotyczące procesu walidacyjnego można znaleźć w publikacjach:
Sobieski M., Wrona S., Flakus M., Pierchała K., Sobieska A., Podgórska K., Wołowicz A., Sekułowicz M., Bujnowska-Fedak MM. Reliability and validity of the Polish version of Communication and Symbolic Behavior Scales-Developmental Profile – Infant-Toddler Checklist. Research in Autism Spectrum Disorders 117, 102454 (2024). https://doi.org/10.1016/j.rasd.2024.102454
Sobieski M., Kopszak A., Wrona S., Bujnowska-Fedak M.M. Screening accuracy and cut-offs of the Polish version of Communication and Symbolic Behavior Scales-Developmental Profile Infant-Toddler Checklist. PLOS One 19(8): e0299618 (2024)
oraz rozprawie doktorskiej lek. Mateusza Sobieskiego - link do rozprawy.

Kwestionariusz w wersji oryginalnej został zwalidowany na próbie 2000 amerykańskich dzieci w wieku 6-24 miesięcy w mieszanej rasowo i etnicznie grupie. W 25 miesiącu życia dzieci zostały ponownie przebadane testem „Mullen Scales of Early Learning”, który bada motorykę małą i dużą, rozpoznawanie wzrokowe, zdolność rozumienia oraz do tworzenia słów i zdań. Na tej podstawie określono wartości statystyczne miar testu:
czułość – 78%
swoistość – 84%
procent testów fałszywie dodatnich – 17%
procent testów fałszywie ujemnych – 4%, przy średniej wieku badanych dzieci 14 miesięcy. Narzędzie CSBS-DP zostało uznane za najskuteczniejsze w przesiewowej diagnostyce ASD wśród populacji dzieci amerykańskich^[1].

Punkty odcięcia w wersji oryginalnej dla składowych i wyniku całkowitego określono na wyniki poniżej 1.25 odchylenia standardowego (tj. poniżej 10 percentyla).

Zaleca się stosowanie kwestionariusza do monitorowania rozwoju dziecka co 3 miesiące pomiędzy 6 i 24 miesiącem życia. Kwestionariusz jest wypełniany przez rodziców, tak więc ich odczucia i sposób podejścia do zagadnień zawartych w narzędziu może wpływać na przeszacowanie lub niedoszacowanie zdolności i umiejętności badanego dziecka. Należy pamiętać, że dzieci posiadające specyficzne zaburzenia rozwoju języka, z zaburzeniami słuchu, wzroku, innymi zaburzeniami rozwoju i wieloma innymi nieprawidłowościami mogą również osiągnąć nieprawidłowy wynik w kwestionariuszu.

^[1] Sturner R, Howard B, Bergmann P, Stewart L, Afarian TE. Comparison of Autism Screening in Younger and Older Toddlers. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2017;47(10):3180-3188. doi:10.1007/s10803-017-3230-1